آشنایی با حقوق اقلیت های قومی و نژادی

ترجمه ا. فرزام

تبعیض های قومی و نژادی همچنان یکی از معضلات اصلی جهان امروز است که اقلیت ها و گاهی اکثریت ها از آن رنج می برند. بیشتر تلاش های نخستین کوشندگان بین المللی حقوق بشر معطوف به مسئله ی آپارتاید در آفریقای جنوبی بود که در سال 1994 به آن خاتمه داده شد. با این حال، مبارزه با نفرت و تبعیض قومی و نژادی ادامه دارد. به خصوص در دهه ی 1990 که برخی از بدترین مناقشات قومی جهان در بالکان و در ناحیه ی دریاچه های بزرگ آفریقا [در کشورهای رواندا و بروندی] رخ داد مسئله ی حقوق قومیت ها دوباره به صورت حادتری مطرح شد

پیشگفتار 

یکی از اصول بنیادی حقوق بشر این است که همه ی انسان ها آزاد زاده می شوند و باید از حرمت و حقوق برابر برخوردار باشند. تبعیض قائل شدن  و تعقیب قضایی برپایه ی نژاد و قومیت تخطی آشکار از این اصل است. تبعیض علیه قومیت ها می تواند شکل های مختلفی داشته باشد. بیرحمانه ترین آن نژادپرستی است. نسل کشی، آپارتاید و صورت های کمتر آشکار تضییع حقوق همگی از شیوه های نژادپرستانه محسوب می شوند. این شیوه ها گروه های قومی را از داشتن برابری حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی با سایر گروه های اجتماعی محروم می کند.

تبعیض های قومی و نژادی همچنان یکی از معضلات اصلی جهان امروز است که اقلیت ها و گاهی اکثریت ها از آن رنج می برند. بیشتر تلاش های نخستین کوشندگان بین المللی حقوق بشر معطوف به مسئله ی آپارتاید در آفریقای جنوبی بود که در سال 1994 به آن خاتمه داده شد. با این حال، مبارزه با نفرت و تبعیض قومی و نژادی ادامه دارد. به خصوص در دهه ی 1990 که برخی از بدترین مناقشات قومی جهان در بالکان و در ناحیه ی دریاچه های بزرگ آفریقا [در کشورهای رواندا و بروندی] رخ داد مسئله ی حقوق قومیت ها دوباره به صورت حادتری مطرح شد.

دیکشنری انگلیسی کالینز نژاد را چنین تعریف می کند: "گروهی از مردم دارای نیای مشترک، که ویژگی های ظاهری متمایزی دارند (مانند رنگ یا نوع پوست یا مو یا قامت)." همین دیکشنری قوم را چنین تعریف می کند: " گروه های انسانی که ویژگی های نژادی، دینی، زبانی و دیگر ویژگی های مشترک دارند."

درقانون حقوق بین المللی حقوق بشر واژه ی نژاد معنای گسترده تری دارد و اغلب به تمایزات مبتنی بر دین ،قومیت، گروه اجتماعی، زنبان و فرهنگ اطلاق می شود. در حقوق بشر بین الملل گاهی "نژاد" برای اطلاق به گروه هایی که نیای زیستی و نژادی مشترکی ندارند هم به کار می رود، مثلاً نظام های کاستی در هند یا ژاپن.

ماده ی 1 از کنوانسیون بین المللی برای امحای تبعیض نژادی  (مصوب 1965) تعریف از "نژاد" ارائه نمی دهد، اما "تبعیض نژادی" را چنین تعریف می کند: "هر گونه تبعیض، محرومیت، محدودیت، یا ترجیح بر پایه ی نژاد، رنگ، نیا، یا منشاء ملی یا قومی که هدف یا نتیجه ی آن لغو یا محدودیت حق برابر اقلیت ها در برخورداری از حقوق بشر و آزادی های بنیادی سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و همه ی دیگر حیطه های حیات اجتماعی باشد." به این ترتیب قومیت صراحتاً ذیل تعریف "نژاد" گنجانده شده است. اغلب معاهدات حقوق بشری صرفاً به "نژاد" اشاره می کنند و واژه ی "قومیت" را به کار نمی برند.

حقوق مورد بحث

حقوق قومی و نژادی اقلیت ها در قانون حقوق بشر بین الملل چنین تضمین شده است:

حق صیانت در برابر تبعیض ها، نفرت و خشونت نژادی:

قانون بین الملل حقوق بشر دولت ها را ملزم می دارد تا از هرگونه تبعیض نژادی اجتناب کنند و معیارهایی وضع کنند تا مؤسسات و سازمان های عمومی  و نیز افراد چنین تبعیض هایی اعمال نکنند. توصیف این معیارهای لازم، در معاهدات مختلف یکسان نیست اما می تواند شامل این موارد باشد : الزام دولت ها به بازنگری قوانین و سیاست ها، و حصول اطمینان از اینکه قوانین تبعیض آمیز نیستند؛ امحای جداسازی های نژادی و آپارتاید؛ ممنوعیت تبلیغات حاکی از برتری نژادی؛ و ممنوع کردن سازمان هایی که به تبعیض و نفرت نژادی دامن می زنند.

حق قانونی برابری در پیشگاه قانون، فارغ از منشاء نژادی یا قومی اقلیت های نژادی و قومی حق دارند از حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برابر با سایر گروه ها برخوردار باشند. اغلب معاهدات حقوق بشر (حتی آنهایی که مشخصاً به مسئله ی نژاد و قومیت نپرداخته اند) صراحتاً حاوی  مفاد ضد-تعبیض هستند و دولت ها را ملزم می دارند که اصول حقوق بشر را به طور یکسان در مورد تمام مردم، فارغ از نژاد، دین ، منشاء اجتماعی و غیره اعمال کنند.

حق اقلیت های نژادی و قومی برای برخورداری از فرهنگ خود، انجام مناسک عبادی خود و کاربرد زبان خود این حق در چندین معاهده ی بین المللی حقوق بشر ذکر شده است و دایر بر این است که گروه های نژادی و قومی باید آزاد باشند تا مطابق سنت های فرهنگی خود زندگی کنند. گاهی ممکن است میان رویه های  فرهنگی، دینی، یا زبانی و ارزش های حکومت و آداب اقلیت ها تعارضی وجود داشته باشد. اما برخی از حکومت ها کوشیده اند این تعارض ها را با سلطه گری فرهنگی و زبانی حل کنند.

حق بهره مندی از گام های مثبت حکومت برای ارتقای هماهنگی فرهنگی و حقوق اقلیت های نژادی حکومت ها ملزم هستند تا برای تضمین حمایت از گروه های نژادی تدابیر مناسبی اتخاذ کنند. این تدابیر شامل برنامه ها و سیاست های تشویقی است. همچنین حکومت ها ملزم هستند تا تفاهم نژادی را از طریق نظام آموزشی ارتقا دهند.

حق پناهجویی به دلیل ترس موجه از تعقیق به سبب نژاد، دین، ملیت، عضویت در یک گروه خاص اجتماعی، یا اعتقاد خاص سیاسی این تدبیر در قانون بین المللی پناهندگی به  افراد تبعه ی یک کشور اجازه می دهد تا اگر آن کشور قادر به صیانت از امنیت آنها نباشد به کشور دیگری پناهنده شوند. این یکی از معدود مواردی است که در آن ناتوانی یک حکومت در صیانت از حقوق بشر افراد، این حق را به اتباع آن حکومت می دهد که در کشور دیگری پناه جویند. به علاوه، حکومت ها ملزم هستند تا در اجرای قانون بین المللی پناهندگی از هرگونه تبعیض برپایه ی نژاد اجتناب کنند.

حق پرداخت غرامت

دولت ها ملزم به وضع تدابیری هستند تا بتوانند از طریق دادگاه های ملی  و دیگر مؤسسات دولتی حقوق تضییع شده ی افراد اقلیت ها را ایفا کنند. همچنین افراد حق دارند تا از طریق دادگاه ها ادعای غرامت کنند. این ماده در مورد افراد صادق است اما وقتی قرار بر اعمال آن بر گروه ها باشد، بسیار مجادله برانگیز می شود. مسئله ی پرداخت غرامت یکی از چالش برانگیزترین نکات کنفرانس جهانی علی تبعیض نژادی 2001 بود. زیرا برخی از کشورها بر پردخت غرامت به گروه ها اصرار داشتند در حالی که دولت های غربی (قدرت های استعماری سابق و ایالات متحده) در برابر هرگونه الزامی برای پرداخت غرامت در قبال اجحاف های سابق مقاومت می کردند. این مسئله شبیه مسئله ی پرداخت غرامت به بردگان سابق است.

تنظیمات بین المللی و محلی برای صیانت و ارتقای حقوق گروه های نژادی و قومی تنظیمات قانونی بین المللی در قالب معاهدات بیان شده اند (که توافق، کنوانسیون، یا پروتکل هم گفته می شوند). در تهیه ی این معاهدات، ابتدا حکومت های  را به مذاکره بر سر مفاد معاهده مذاکره می کنند و پس از تکمیل مذاکرات، متن معاهده نهایی می شود و به "امضا"ی نمایندگان دولت ها در می آید. حکومت امضاکننده ملزم به رعایت مفاد معاهده است. یک دولت می تواند به انحای مختلف به یک معاهده مقید باشد. رایج ترین شیوه، الحاق یا پیوستن به معاهده است. دولت هایی هم که در مراحل تدوین یک معاهده شرکت نداشته اند می تواند بعداً به آن بپیوندد. معاهده هنگامی به اجرا گذاشته می شود که تعداد دولت های امضا کننده ی آن به حد نصاب معینی برسد.

هنگامی که حکومتی به یک معاهده می پیوندند، می تواند یک یا چند بند (ماده) از آن را معوق بگذارد، مگر اینکه معاهده تقید به تمام مواد خود را الزامی داشته باشد. معمولا ً یک حکومت در هر زمانی می تواند این تعویق ها را لغو کرد. در برخی کشورها، معاهدات بین المللی مقدم بر قوانین ملی شمرده می شوند. در دیگر کشورها ممکن است قانون ویژه ای باشد که تعهد به معاهدات بین المللی را پس از تصویب در سطح ملی به رسمیت بشناسد. در عمل همه ی حکومت هایی که به معاهدات بین المللی پیوسته اند ناچارند تا در قوانین ملی خود بازنگری کنند، یا قوانین جدیدی تصویب کنند تا قوانین ملی را با معاهدات بین المللی منطبق ساند.

در ادامه برخی از معاهدات اصلی سازمان ملل متحد را که تعیین کننده ی استانداردهای صیانت از اقلیت های قومی و نژادی هستند ذکر می کنیم:

اعلامیه ی جهانی حقوق بشر (مصوب 1948) (مواد 2 و 7)

مطابق اعلامیه جهانی حقوق بشر (ماده 2) هر کس " بدون هیچ گونه تمایز ، خصوصا از حیث نژاد، رنگ ، جنس ، زبان ، مذهب " حق برخورداری از تمام حقوق و آزادی های مندرج در این بیانه را دارد. همچنین ماده ی 7 این اعلامیه تصریح می کند که همه در پیشگاه قانون برابرهستند و حق برخورداری از حمایت قانونی فارغ از هر گونه تبعیض را دارند.

کنوانسیون بین المللی محو همه ی صور تبعیض نژادی (1965)

این معاهده که از سال 1969 به اجرا گذاشته شد جامع ترین معاهده ی مربوط به حقوق اقلیت های نژادی و قومی است. این معاهده به تفصیل شرح می دهد که دولت ها برای محو تبعیض و خشونت نژادی و ارتقای تفاهم و همبستگی نژادی  ملزم به انجام چه اقداماتی هستند.

وظیفه ی نظارت بر این کنوانسیون را کمیته ی محو تبعیض نژادی (CERD) بر عهده دارد که مرکب از 18 عضو متخصص است. دولت ها موظف هستند تا گزارش پیشرفت های خود در جهت اعمال این معاهده را به طور دوره ای به این کمیته ارائه کنند. الزام ارائه ی این گزارش ربطی به این ندارد که آیا دولت مزبور معتقد به وجود تبعیض های نژادی در حیطه ی حاکمیت اش باشد یا خیر. همچنین دولت ها ملزم هستند تا با اتخاذ تدابیر آموزشی پیشگیرانه از این معاهده پشتیبانی کنند، حتی اگر این تبعیض ها را مشکل بالفعل کشور خود ندانند. این کمیته همچنین می تواند با افراد و گروه هایی که مدعی نقض حقوق خود در حیطه ی این معاهده هستند مکاتبه داشته باشد.

کنوانسیون بین المللی حقوق مدنی و سیاسی (مصوب 1966) (مواد 2، 20، 26 ، 27)

این معاهده ی اصلی دولت ها را ملزم می کند تا حقوق مندرج در آن را "بدون هر گونه تبعیض بر پایه ی رنگ پوست، جنسیت، زبان، مذهب، عقاید سیاسی و غیره، منشاء اجتماعی یا ملی، ثروت، محل تولد و موقعیت اجتماعی" به اجرا بگذارند. (ماده ی 2). همچنین این معاهده دولت ها را ملزم می کند تا در قانون خود هرگونه "نفرت ملی، نژادی، یا مذهبی را که موجب افزایش تبعیض، خصومت و خشونت می شود" ممنوع کنند (ماده ی 20). به علاوه طبق این معاهده همه ی افراد در پیشگاه قانون برابر اند و حق دارند بدون هیچ تبعیضی از حمایت های قانونی بهره مند شوند (ماده ی 26). این حق باید برای اقلیت ها محفوظ باشد که همراه با سایر اعضای گروه شان به آداب فرهنگی، مناسک دینی و تکلم به زبان خود بپردازند (ماده 27).

اساسنامه ی دادگاه جنایی بین المللی رم (1998) (مواد 6 ، 7j)

ماده ی 6 این اساسنامه ی دادگاه جنایی بین المللی، صلاحیت این دادگاه را برای بررسی پرونده های مربوط به نسل کشی گروه های خاص ملی، قومی، نژادی و دینی به رسمیت می شناسد. در ماده ی 7j هم آپارتاید به عنوان جرم علیه بشریت تعریف می شود.

سخنرانی فاخته زمانی در نشست کمیسیون عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد

خانم فاخته زمانی فعال حقوق بشر آذربایجانی و دبیر انجمن دفاع از زندانيان سياسی آذربایجان در ایران (ADAPP) طی سخنرانی در فوروم کمیسیون عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد در خصوص مسائل اقلیتها به سرکوب گروههای اتنیکی در ایران و محرومیت آنها از حقوق زبانی اشاره کرده است.

نشست کمیسیون عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد در خصوص مسائل اقلیتها در روزهای ۱۵ و ۱۶ غدسامبر ۲۰۰۸ در مقر سازمان ملل متحد در شهر ژنو برگزار شد. 

هدف این نشست تهیه پلاتفرمی برای ترویج و توسعه گفتگو و همکاریها در خصوص مسائل اقلیتهای ملی٬ اتنیکی٬ مذهبی و زبانی عنوان شده بود. پلاتفرمی که بتواند دست آوردهای اساسی و تخصصی مورد نیاز برای کار مستقل تخصصی روی این موضوع را تأمین کند. همچنین بررسی و تحقیق در خصوص بهترین راهکارهای عملی٬ فرصتها و اقدامات لازم برای پیشبرد بهتر قطعنامه حقوق اقلیتهای ملی٬ اتنیکی٬ مذهبی و زبانی (این قطعنامه در تاریخ ۱۸ دسامبر ۱۹۹۲ به تصویب کمیسیون حقوق بشر مجمع عمومی سازمان ملل رسیده است) در برنامه این نشست قراد داشت.

در این نشست که خانم گی مک دوگال (Gay McDougall) متخصص مستقل مسائل اقلیتها ریاست آن را بر عهده داشت نماینده دولتها٬ متخصصین سازمان ملل متحد و مستقل٬ تعدادی از نهادهای غیر دولتی و ن.ج.او های فعال در زمینه حقوق انسانها و همچنین نماینده برخی از گروهای ملی٬ اتنیکی٬ مذهبی و زبانی شرکت کرده بودند.

سخنرانی فاخته زمانی فعال حقوق بشر آذربایجانی ساکن کشور کانادا در این نشست مورد استقبال بسیاری از افراد و گروههای شرکت کننده قرار گرفت.

متن سخنرانی فاخته زمانی

خانم رئيس، خانمها و آقايان

مشارکت کنندگان عزيز فوروم

اينک ديگر محوری بودن مساله آموزش به زبان مادری در رشد هوشی، احساسی، معنوی و آموزشی دانش آموزان يک حقيقت بسیار روشن است. تحصیل٬ خواندن و نوشتن به زبان فطری مادری يک حق غير قابل انکار برای همه گروه های اتنیکی است و بايد هم باشد. علیرغم این، در مورد گروه های اتنیکی غير فارس در ايران از جمله ترک های آذربایجانی، کردها، بلوچ ها، عرب ها، لرها، گيلکی-مازندرانی ها و ديگران، اين حق دريغ شده است.

اين گروه های اتنیکی اکثريت ساکنين کشور را از نظر جمعیت تشکيل ميدهند، با اين همه، آنان مجبور شده اند که به فارسی که زبان اتنیک فارس ميباشد، تحصيل نمايند. زبان فارسی از سال ۱۹۲۵ زمانيکه رضا شاه قدرت سياسی را بدست آورد و سلسله پهلوی را بنيان گذاشت به اکثريت جمعيت غير فارس تحميل شده است. از اين تاريخ به بعد، فارسی به موقعيت تنها زبان رسمی ايران ارتقا يافته است. اين تنها زبان تعلیم، آموزش و دولتی در کشوری است که يکی از چندگونه ترین، چند فرهنگی ترين و چند زبانه ترين کشور های جهان ميباشد.

از سال ۱۹۲۵ به اين طرف، جمعيت های اتنیکی و ملی متفاوت ايران برای کسب حق آموزش به زبان فطری مادری خود تقلا ميکنند. بطور نمونه، ترکهای آذربایجان که قريب ۳۷ درصد جمعيت کل ايران را تشکيل ميدهند (بمراتب بيشتر از ۲۰ ميليون)، از سال ۱۹۲۵ حق آموزش به زبان خود را مطالبه ميکنند. رژيم پهلوی بصورت وحشيانه ای اين مطالبات را سرکوب کرد و جمهوری کنونی اسلامی نيزبه همين گونه عمل ميکند. در حاليکه قانون اساسی رژيم کنونی جمهوری اسلامی تحصيل، خواندن و نوشتن به زبانهای غير فارسی را در کنارزبان فارسی مجاز ميداند، دولت به قانون اساسی خود نيز بی اعتنا بوده و همچنان کسانی را که اجرای اين حق قانون اساسی را طلب ميکنند دستگير کرده، تحت فشار و تعقيب جزائی قرار ميدهد.

ترکهای آذربایجانی با بکارگيری راههای مسالمت آميز، از طريق نوشتن نامه های جمعی به مقامات ايرانی گرفته تا برقراری تظاهرات آرام و دور از خشونت، حق تحصيل به زبان خودشان - ترکی آذربایجانی - را مطالبه مينمايند.

خانم ها و آقايان

اجازه دهيد مطالبم را با دو شعار معروف جامعه آذربایجانی در ارتباط با زبان و استفاده آن در مراکز آموزشی خاتمه دهم

آناا ديليم اؤلن دئييل - اؤزگه ديله چؤنن دئييل

(زبان مادری من نخواهد مرد - به زبان ديگری تغيير نخواهد کرد)

اؤز ديلينده مدرسه - اولماليدير هر کسه

(تحصيل به زبان مادری - باید برای هرکس تامین شود)

شما بسيار ممنوم

آذربایجانین میللی دیره نیش سیمبولو 

 

   نلسون ماندلا قهرمان ملی آفریقای جنوبی، مردی بود که 28 سال زندان را علیه دولت آپارتاید یان اسمیت تحمل کرد و عاقبت پس از رسیدن به آزادی از طرف دولت و ملت خود مورد بیشترین تکریم ها قرار گرفت، و نام او نامی است که حتی برای کودکان مدرسه ای در سراسر دنیا آشنا است و حضور او در هر مجمع و نشست بین المللی موجبات افتخار فراوان برگزارکنندگان آن مجلس است.

   ولی پس از آزادی وی شاهد آن هستیم که ناجوانمردانه تنها گذاشته می شود. در حالی که او جوانی و زندگانی اش را در راه آزادی مردمش فدا کرده بود و هر چه از مال و مکنت و زن و خانواده داشت، در طول 32 سال حبس از دست داده بود و حال نیاز به کمک مردمش داشت. اما او هیچ گاه زبان به اعتراض نگشود و با همان عزت و نفس و متانتش سکوت کرد و بالاخره پس از گذشت بیست و جهار سال از آزادی اش درگذشت و در امام زاده طاهر کرج به خاک سپرده شد.

   پس بر ما آذربایجانی ها واجب است که قهرمان ملی خود را به نسل های جدید بشناسانیم و در سطح بین المللی نام صفر قهرمانی را در کنار نام نلسون ماندلا و دیگر قهرمانان تاریخی زنده نگهداریم.

رد پاي استعمار فرهنگي در آذربايجان- رضا داغستاني

R_dagistanli@yahoo.com

 ايران از جمله كشورهاي چند مليتي محسوب مي گردد كه به مانند اكثر كشورهاي مشرق زمين همواره از بحران ها، منازعات و مسائل ملي آسيب پذير نشان داده است. با نگاهي بر تاريخ ايران اين مساله خود را بوضوح نشان مي دهد. آنچه كه در اين مقاله تقديم ميگردد بررسي مستند فزون خواهي هاي قومي – ملي در ايران است كه در بيشتر مواقع متضاد اصول انساني و كنوانسيونها و قرارداهاي حقوق بشر و نيز خلاف امنيت ملي بوده اند و اكنون بي شك مهمترين چالش سياسي در ايران مساله ملي و ملل ساكن در ايران است.

استعمار در اشكال و قالب هاي متنوعي بروز مي يابد و در نهايت يك هدف دارد: چپاول و غارت. يكي از اشكال آن استعمار فرهنگي است كه بصورت ساده يعني: ((انتقال يك طرفه فرهنگ با هدف سلطه گري و تخريب يا حذف يك فرهنگ كه از سوي يك نظام فرهنگي نسبت به يك فرهنگ ديگر با ابزارهاي مختلفي همچون قدرت نظامي، اقتصاد، سياست در پوششي فرهنگي در صحنه بين المللي يا داخلي يك كشور ظهور مي يابد و به گفته "فرانس فانون" هويت زدايي اهالي بومي از جمله اهداف و نتايج آن مي باشد.))

در بررسي استعمار مي توان دو نوع كلي طرحهاي استعماري را متمايز كرد: 1-استعمار بين المللي، يا همان استعماري كه يك كشور بر عليه كشور يا كشورهاي ديگري اجرا مي كند. 2-استعمار داخلي كه سران يك حكومت بدلايل مختلف طرحهاي استعماري را در كشور خود تدوين كرده و بر عليه همه يا بخشي از هموطنان خود اجرا مي كنند. ايران معاصر هردوي اين طرحها را بر خود ديده است.

بگونه ايي كه هم حكومت تزاري روس و هم دول اروپايي نظير انگليس، فرانسه، پرتغال و نيز آمريكا هميشه طمع كارانه متوجه اين منطقه بوده اند، مخصوصا بعد از فروپاشي تزارهاي ظالم روس و بقدرت رسيدن كارگران در آن كشور، با توجه به اينكه حكومت كارگري با منافع استعمار و امپرياليسم سازگاري نداشت لذا اين دول به مخالفت با همديگر برخواستند كه مهمترين لطمه هاي آنرا ملل كشورهاي ديگر خوردند، در ايران نيز كه تاريخ آن پر است جنگهاي ايران-روس، در اصل اينها جنگ روس-آذربايجان بودند چراكه حوزه جغرافيايي اين جنگها هيچگاه از آذربايجان فراتر نمي رفت و قشون روس هيچگاه از قزوين به آنطرفتر لشكر كشي نكرد در طول اين جنگها آذربايجانيها متحمل سختي ها و زيانهاي بسيار زياد مادي و معنوي شدند و حتي انتخاب تهران بجاي تبريز بعنوان پايتخت قاجارها كه حكومت تورك بودند در نتيجه همين جنگها بوده است. بهرحال دول استعمارگر اروپايي كشورهاي اطراف روسها را همانند زنجيري با عنوان "كمربند قرنطينه" مشخص نمودن تا از نشر افكار سوسياليستي ممانعت بعمل آورند كه حكومت دست نشانده "پهلوي" نيز يكي از اين حلقه هاي زنجير بود. همچنين استعمارگران جهت مقابله ايدئولوژيكي با سوسياليسم روسي مكاتب فكري-سياسي به ظاهر دموكراتيك و ملي و در باطن ضد انساني و استعماري نظير "فاشيسم" را پديد آوردند و در همان كشورهاي قرنطينه آنرا بسط و گسترش دادند و بر همين اساس هم اگر "رضا خان پهلوي" و عاملانش را نمايندگان دست نشانده فاشيسم در ايران بدانيم به بيراهه نرفته ايم، چراكه فاشيسم يعني: ((تشكيلات توتاليتري حكومت و جامعه بوسيله ديكتاتوري تك حزبي، شديدا ناسيوناليست، نژاد پرست، ميليتاريست و امپرياليست.)) كه با عملكرد رضاخان و در كل با حكومت پهلوي و شوونيسم فارس همخواني كامل دارد.

رضا خان با راهنمايي رهبران اروپايي اش و با تاسي از مكاتب فكري فوق الذكر با همكاري عاملان آموزش ديده اش، آريائيسم، پان ايرانيسم و پان فارسيسم را بوجود آوردند و نيز خود را منتسب به نژاد موهوم آريا كردند و از طريق اين مكاتب كه بر پايه هيچ اصول علمي و واقعي استوار نبودند با گرفتن ژست علمي برنامه هاي ضد نژادي و ضد انساني خود را آغاز نمود و ملتهاي غير فارس ايران را به انواع مختلف مورد ظلم و ستم و تعدي قرار دادند كه در بين ملتهاي غير فارس ايران نيز توركها كه صاحبان و ساكنان و حاكمان اصلي و چند هزار ساله اين منطقه بوده اند در هدف اول حكومت پهلوي و پان فارسيست ها قرار گرفتند. بطوريكه اينان با مساعدتها و هدايت اربابان خارجي شان نظير انگليس (استعمار گر پير) دست به تدوين سياست داخلي كشور زدند كه در بعد فرهنگي آن "همسان سازي فرهنگي با محوريت فرهنگ فارسي"  از طريق "اسلام زدايي" (كه توركها به همراه اعراب بزرگترين بسط دهنده اسلام در جهان بوده اند) و "ترك ستيزي" با هدف "استحاله قومي" برنامه فرهنگي كشور گرديد.

شايد در اينجا سئوالي پيش آيد كه چرا ترك ستيزي و مبارزه و تخريب توركها در راس برنامه هاي استعمارگران قرار گرفت؟ جواب اين سئوال را با بازگشت به صفحات تاريخ مي توان يافت، بدين شكل كه آذربايجان همواره كانون آزادي خواهي و عدالت خواهي بوده است و استعمارگران در انقلابها و جنبشهاي مختلفي نظير "مشروطه" و "آزاديستان" شكستهاي سختي را از ملت آذربايجان خورده بودند و اصولا روحيه آذربايجان آزادي پرستي است، كما اينكه بعدها نيز در جريانات "فرقه دموكرات آذربايجان" و نيز "قيام 29 بهمن 1356" تبريز بار ديگر اين مساله را ثابت نمودند و حال اينكه آزادي خواهي و عدالت با انديشه ها و منافع استعمار در تضاد است، همچنين در اقصار مختلف تاريخ، توركها هميشه ملت غالب و حاكم ايران بوده اند و در واقع طبق يافته هاي علمي و اسناد تاريخي توركها اصلي ترين و قديمي ترين ساكنان ايران بوده اند و اين حقيقتي است كه بايد پذيرفت، ليكن رضا خان و پان فارسيستها كه هيچگاه دنبال حقيقت نبوده اند با استفاده از حق حاكميت با تمام انرژي كمر همت جهت اضمهلال ملتهاي غير فارس ايران بستند و سعي نمودند با تحريف تاريخ، ايجاد محدوديتهاي مختلف و فضاي اختناق براي غير فارسها، ايراني يكپارچه فارس را ساخته و هويت واقعي آنرا مسخ نمايند و هويتي باب ميل و منافع خود و اربابانشان را بسازند و حقيقت در نزد آنها مكاني جز زباله داني نداشت و اينست كه توركها در راس تيررس برنامه هاي استعماري پان فارسيستهاي دو آتشه قرار گرفتند.

طرحهاي استعماري اجرا شده در آذربايجان:

زمانيكه رضاخان بصورت نامشروع حكومت را در اختيار گرفت،توركها اين قديمي ترين ساكنان ايران بر سر قدرت بودند و به جهت حكومت درازمدت ايشان در ايران، زبان و فرهنگ توركي بعنوان زبان و فرهنگ غالب كشور قرار داشت اما هيچگونه محدوديتي در خصوص زبانها و فرهنگهاي ديگر ملتها وجود نداشت و حتي شاهان تورك قاجار گاها برخي اسناد دولتي را نيز در زبانهاي غير توركي مي نوشتند. وقتيكه رضاخان به حكومت رسيد با هدايت انگليسيها و با اجراي مغز متفكرش يعني فراماسون معروف "محمد علي فروغي" (ذكاالملك) سعي در تخريب فرهنگي توركها و متقابلا تقويت فرهنگي فارسها نمودند. ((در سال 1923م (1302-1301 ه.ش) حكومت كودتا استفاده نوشتاري و گفتاري از زبان فارسي را در تمامي موسسات دولتي اجباري اعلام نمود و اين مساله در كشوري با اكثريت جمعيت تورك دشواريهاي زيادي بوجود آورد، تمامي مارشها و سرودهاي توركي نيروهاي مسلح از توركي به فارسي ترجمه شد، نظاميان به اجبار شروع به دادن سلامهاي نظامي و گزارشهاي خويش بزبان فارسي نمودند، در حاليكه قبل از آن سلام و گزارشها بزبان توركي داده مي شد.))

در سال 1926م (1305-1304 ه.ش) "دكتر افشار" يكي ديگر از عاملان استعمار در ايران با عنوان يكسان سازي فرهنگي و قومي پيشنهاد مي كند: ((زبان توركي ممنوع اعلام شود، بخشي از توركها به ديگر نواحي كشور انتقال داده شوند، مرزهاي آذربايجان تغيير داده شوند، نام آذربايجان با نام ديگري عوض گردد.)) ديكتاتوري استعمارگر پهلوي نيز تمامي پيشنهادات را با سعه صدر پذيرفته و اجرا مي كند كه طي آن در سال 1930م زبان فارسي براي اولين بار در طول تاريخ زبان رسمي كشور مي شود و متعاقب آن در سال 1934م رضاخان دستوري صادر مي كند كه طي آن ((توركي صحبت كردن دانش آموزان در مدارس نواحي تورك نشين ممنوع مي گردد و در مدارس صندوقهاي جريمه تعبيه مي كنند كه اگر دانش آموزي جسارت ورزيده و بزبان مادريش صحبت كرد علاوه بر تنبيه بدني مقدار قابل توجهي وجه نقد جريمه گرديده و آنرا به صندوق واريز نمايد، همچنين مطابق اين دستور تئاتر آذربايجان كه يكي از قديميترين تئاترهاي شرق بود و نمايشهايش بزبان توركي اجرا مي شد تعطيل گرديد.)) همچنين در ادامه اين سياستها در سال 1944م استفاده از هر زباني بجز فارسي در تمام مجامع، سخنراني ها و نمايشها ممنوع اعلام گرديد. در ادامه سياستهاي تورك ستيزي و استعماري در ايران، آذربايجان به پنج تكه بنام استان با نامهاي غير آذربايجان و بر اساس اعداد رياضي تقسيم كردند. بدين شكل جريان فارسي سازي ايران و در واقع هويت تراشي غير واقعي براي ايران از طريق امحاء و انكار و تحريف قوميتها و مليتهاي غير فارس ايران با شدت و شتاب فراواني در حال اجرا بود. بي شك آذربايجان و انديشمندان، نويسندگان و فعالان سياسي و فرهنگي تورك در آنزمان با شرايطي بس مصيبت بار مواجه بودند. در آن مقطع هيچ كتاب، نشريه يا نوشته ايي بزبان توركي اجازه چاپ نداشت و بسياري از اهل قلم و فرهيختگان و نخبگان آذربايجان بدلايل واهي و تنها بجرم تورك بودن و دفاع از فرهنگ ابا و اجدادي به زندان و تبعيد رفتند و از همان موقع نيز سياست "مارك زني" براي آذربايجان و آذربايجاني شروع شد، هركسي مي خواست از اين خاك پاك سخن گويد فورا با برچسب هايي نظير كمونيست، تجزيه طلب، پان توركيست و ... مواجه مي شد و براي مدت طولاني روانه سياهچاله هاي رژيم ديكتاتور استعمارگر مي شد.

بهرحال رضاخان دست نشانده با دستور و راهنمايي اربابان خارجي اش افرادي قلم به مزد را اجير كرده بودند تا هرچه مي توانند در راستاي سياست استحاله و تخريب فرهنگي ملتهاي غير فارس ايران قلم زده و همت گمارند. اين افراد با اختراع واژه و تاريخ مجعول و موهوم "آريايي" شروع به تحريف حقايق و علوم نمودند. يكي از اين جاعلان پان ايرانيست معروف "سيد احمد كسروي" است كه نظريه كاملا بي اساس و غيرعلمي و پوچ خود را با عنوان "آذري" در خصوص زبان ملت آذربايجان ارائه نمود و حتي براي اينكارش از انگليسيها نيز جايزه گرفت و به عضويت افتخاري دانشگاه سلطنتي انگلستان درآمد.

بصورت خلاصه كسروي در تئوري خود مي گويد: ((زبان مردم آذربايجان تا قبل از ورود مغولان به ايران شاخه و لهجه ايي از زبان فارسي بنام آذري بوده است كه بعد از ورود مغولان به ايران زبان مردم آذربايجان زير شمشير آنان تورك شده است.))

اين تئوري كه گام خوبي در جهت بي هويت نمودن آذربايجان و ايران و متقابلا هويت تراشي جديد و غير واقعي براي آن بود بر پايه هيچ منطق، علم و يا استنادات و يافته هاي تاريخي استوار نبود و علوم مختلفي نظير زبانشناسي، تاريخ، باستان شناسي آنرا رد مي كنند و پزخندي نيز به وي مي زنند! در اينجا تنها به چند دليل و سند از صدها دليل و سند كه اين تئوري را مردود مي شمارند اشاره مي گردد: از نظر علم باستان شناسي و تاريخ، آذربايجان از زمانهاي بسيار دور يكي از سرزمينهاي توركها بوده است كه قوم "آذ" يا "آس" كه همان آذربايجاني ها باشند در اين منطقه زيسته اند و منشا تمدني شگرف بودنده اند. امروزه تپه هاي "حسنلي"، "گؤي تپه" ، "هفتوان تپه" ، "تخت سليمان" و ... در همين نواحي غربي آذربايجان كه يادگار توركهاي باستان از 7000 سال قبل تاكنون هستند نمونه هاي آثار باستاني رد كننده نظريه كسروي مي باشند. همچنين در كتيبه هاي آشوري و اورارتويي كه صحبت از آذربايجان كرده اند متعلق به 3500 سال قبل است و نكته مهم و جالب اينكه تاكنون هيچ مدرك و سند و يا كتيبه ايي كه از قوم يا ملتي بنام آذري صحبت كرده باشد يافت نشده است. همينطور اين نظريه توسط علم زبانشناسي كاملا رد مي شود، بدين شكل كه زبانشناسان، زبانهاي جهان را بر اساس ساختار، گرامر و اصول دستوري به سه دسته "التصاقي"، "الحاقي"، "ريشه ايي يا هجايي" تقسيم بندي مي كنند كه طبق آن زبان توركي جزو زبانهاي "التصاقي" است و اين در حاليست كه زبان فارسي جزو زبانهاي الحاقي قرار ميگيرد. شايان ذكر است با مطالعات محققان و مورخان داخلي و خارجي التصاقي زبان بودن اقوام باستاني كه در ايران حكومت كرده اند ثابت شده است. از جمله اين اقوام باستاني كه از 7 هزار سال قبل تا كنون در جغرافياي ايران امروزي و يا آذربايجان كنوني زيسته اند و تمدن آفريده اند و زبان آنها التصاقي يعني هم ريشه با زبان توركي و مخالف زبانهاي الحاقي نظير فارسي كنوني، كردي كنوني، عربي و ديگر زبانهاي سامي بوده اند مي توان به اقوام ذيل اشاره نمود: سومئري ها، ايلامي ها، كاسسي ها، ساكاها، هيت ها، هوري ها، اورارتوها، قوتتي ها، لولوبي ها، آراتتاها، مادها و ... .

حال چرا كسروي با وجود اينهمه دلايل روشن تاريخي مبني بر تورك بودن آذربايجانيها، نظريه آذري خود را مطرح مي كرد تنها يك هدف دارد و آن همانا تحريف تاريخ و واقعيات در راستاي سياستهاي تورك ستيزي و پان فارسيستي است و در واقع آنها با اينكارها سعي داشتند وانمود نمايند كه قديميترين ساكنان و صاحبان ايران قوم "پارس" است كما اينكه پيشتر هم اشاره شد كه آذربايجان داراي تاريخ 7هزار ساله است ولي ايادي استعمار قلم بدست گرفتند تا در مقابل اين واقعيت تاريخي مقابله كنند اما هرچه تلاش كردند نتوانستند تاريخ بهتري از تاريخ مجعول 2500 ساله آريايي را بر اين سرزمين (ايران) بنگارند.

به هر حال ماهيت استعماري اين تئوري ها امروزه كاملا مشخص و روشن است، اما افسوسها باد اكنون نيز عده ايي از "آگاهان تبهكار" يا "ناآگاهان بي خرد" بازهم بر نظريه غلط و استعماري و دروغين كسروي پافشاري نموده و زبان ملت آذربايجان را آذري مي خوانند و در واقع اين آذري كسروي ساخته كه زماني حتي ادعاي پيامبري و برانگيختگي مي كرد و دين جديدي بنام "دين پاك" را عرضه مي كرد، اهانت و توهين بزرگي است به تك تك آذربايجانيها، برخي هم آذري را تلخيص آذربايجاني مي دانند كه بي اساسي اين نظريه كمتر از نظريه كسروي نيست، وقتيكه پذيرفتيم به خراساني خرسي، به اصفهاني اصفهي، به شيرازي شيزي، به كرماني كرمي، به سمناني سمي، به كاشاني كاشي، به افغاني افي، به تاجيك تاجي و به تهراني تهي بگوييم ما هم مي پذيريم كه به آذربايجاني آذري بگوييم!

پروژه تغيير اسامي توركي به فارسي:

يكي ديگر از پروژه هاي توركي زدايي و انكار توركها در ايران تغيير مناطق جغرافيايي و نام اشخاص از توركي به فارسي و ممنوعيت صدور شناسنامه براي نامهاي توركي است. بدين شكل كه از زمانيكه رضاخان وزير جنگ بود شروع شده بود و ليكن چون بصورت نامنظم! و غير سيستماتيك صورت مي گرفت براي رفع اين مشكل! و براي سر و سامان دادن و تسريع بخشيدن به آن، مركز واحدي بنام "فرهنگستان ايران" پديد آمد و " محمد علي فروغي" اين پان فارسيست منحوس در آن نقش اساسي ايفا نمود. با پيشنهاد وي "كميسيون جغرافيا" وابسته به فرهنگستان تشكيل شد و وظيفه اصلي اين كميسيون ((تبديل اسامي بيگانه اماكن ايراني به فارسي)) اعلام ميگردد. در واقع منظور آنها از لفظ "بيگانه" زبان توركي و ديگر زبانهاي غير فارسي به فارسي است كه به اجبار مي خواهند فارسي را زبان اصلي اين كشور نشان دهند. از جمله مناطقي كه طبق اين سياست از توركي به فارسي تغيير نام يافتند به موارد ذيل كه مشتي از خروارند اشاره ميگردد:

اورمو به رضائيه، سلماس به شاهپور، سولدوز به نقده، سايين قالا به شاهين دژ، تيكان تپه به تكاب، سويوق بولاق به مهاباد، خياو به مشكين شهر، اوجان به بستان آباد، توفارقان به آذرشهر، قره داغ به ارسباران، قوشاچاي به مياندوآب، آراز به ارس، ساوالان به سبلان، جيغاتي به زرينه رود، تاتائو به سيمينه رود، آجي چاي به تلخه رود، خزر به مازندران و ... .

همچنين در ادامه همين پروژه استعمارگران محدوديتهاي فراواني را در نامگذاري توركي اشخاص اعمال ميكردند، بگونه ايي كه يا اسامي توركي را ثبت نمي كردند و يا اسمي فارسي مشابه آن نام توركي را پيشنهاد مي دادند. به هر صورت ماهيت استعماري اين پروژه نيز كاملا مشخص است، بعد از اين جنايتهاي فرهنگي-سياسي بود كه پان فارسيستها اين ايادي استعمار در كتابهاي رنگين خود نوشتند كه مثلا فلان منطقه آذربايجان داراي نام فارسي است كه بعد از ورود مغولان به ايران توركي شده بودند ولي به همت فرهنگستان بزبان اصلي يعني فارسي بازگردانده شدند!

بهرحال بعد از پيروزي انقلاب اسلامي در سال 1357 معدودي از اين اسامي رسما به نامهاي اصلي و توركي خود بازگشتند اما متاسفانه بدليل وجود لابي هاي پان فارسيستي و نيز بوجود آمدن مسائلي نظير جنگ ايران و عراق و ... متاسفانه تعداد كثيري همچنان يادگارهاي شوم استعمار را با خود به يدك مي كشند و اميد ميرود دولتمردان با نگاهي واقع بينانه تر به موضوع كثيرالملله بودن ايران سياستگذاري نمايند.

پروژه غلامان و نوكران تورك:

بحث غلامان و نوكران تورك از ديگر طرحهاي استعمارگران در آذربايجان بود. بدين ترتيب كه توركها در كتابهاي تاليف شده از طرف اين تبهكاران با پيشوند ((غلامان و نوكران)) ياد مي شوند، در كتابها و داستانهاي ايشان توركها افرادي جاني و غارتگرند كه هيچ بويي از تمدن نبرده اند. در واقع هدف اين پروژه نيز سست كردن تورك هاي ايران در گرايش به فرهنگ خود بود، استعمارگران مي خواستند توركها را از لحاظ رواني نسبت به تاريخ و گذشته خود بي اعتنا نمايند.

در هيچ يك از اين كتب رنگين اشاره ايي به تمدن عظيم و دانشمندان و عالمان تورك نشده است و حال اينكه از زمان حكومت "ايلام" تا انقراض حكومت پهلوي در ايران 22 امپراطوري حكومت كرده اند كه 16 مورد آنرا توركها تشكيل مي دهند و حال اين جنابان پان فارسيست سعي دارند نارسايي هاي تاريخي خود را با تخريب توركها برطرف سازند.

متاسفانه اين مورد نيز هنوز از طرف برخي نويسندگان مورد استفاده قرار مي گيرد و هزاران افسوس كه بحث غلامان و نوكران تورك را در كتب درسي تحصيلي مي بينيم و جا دارد مسئولين فرهنگي و آموزشي يك بازنگري اساسي در كتب درسي تحصيلي انجام دهند و باقيمانده آثار رژيم سابق را از لابلاي اوراق آنها بزدايند.

منبع جدول: كتاب ((توركون قيزيل كيتابي)) جلد 1، رفيق اؤزده ك .

پروژه بازيهاي باستان شناسي:

بازيهاي باستان شناسي نيز از ديگر پروژه هاي انكار و نفي و بيگانه دانستن توركها در ايران بود به اينگونه كه ايادي استعمار و در راس آنها پان ايرانيستها و پان فارسيستها با كمك صهونيسم كاوشهاي باستان شناسي در ايران را تصريع بخشيدند و حفاريهاي مختلفي انجام دادند كه البته در ظاهر اين كارها نيك و مطلوب است ولي با عنايت به ماهيت استعماري آنهاست كه پي به سياست كاوشهاي باستان شناسي مي بريم. آنها كه هيچگاه مدافع حقيقت نبودند، كوشيدند اشياء بدست آمده در حفاريها را متعلق به قوم "پارس" نشان دهند و هر كتيبه و نشانه ايي هم كه در مورد تمدن توركها در ايران بدست مي آوردند به انواع مختلف آنرا نابود و يا به زيرزمين موزه ايران باستان منتقل مي كردند، بگونه ايي كه ((اكنون بيش از 10هزار سنگ نبشته و كتيبه به گويشهاي مختلف توركي باستان در اين زيرزمين موجود است كه تاكنون قرائت و منتشر نشده اند.)) و چه بسا حقايقي در آن كتيبه هاست كه با مذاق پان فارسيستها سازگاري ندارد.

اما تدوين سياست و برنامه هاي كلان تورك ستيزي در ايران از دهه سي به بعد بر عهده 5 لژ فراماسونري يعني لژهاي "كوروش"، "اصفهان"، "خيام"، "آريا"، "صفا" گذاشته شد و افراد بدنام تورك ستيز رهبري اين لژها را عهده دار گشتند. هرچند كه پس از پيروزي انقلاب اسلامي در 1357 سردمداران و اعضاي اين لژها دستگير و يا متواري شدند، اما برخي از افراد متاثر از تبليغات آنها و با سواستفاده از رافت جمهوري اسلامي در مراكز دانشگاهي، آموزشي و فرهنگي كشور نفوذ كرده اند و سياستهاي خود بر عليه توركها و آذربايجان را ادامه مي دهند.

بهرحال آنچه در فوق به آنها پرداخته شد مواردي حساس از سياستهاي استعماري و تورك ستيزانه بودند كه در همين تاريخ بر پيكر آذربايجان فرود آمدند و متاسفانه زخمهاي عميقي نيز برجاي گذاشته اند.

منابع مورد استفاده:

1-گذشته چراغ راه آينده است، نشر جامي

2-سيري در زبان و لهجه هاي توركي، دكتر هيئت

3-ايران توركلرينين اسكي تاريخي ج 1-2، پروفسور زهتابي

4-نگاهي نوين به تاريخ ديرين تركان ايران، محمد تقي رحماني فر

5-يادمانهاي توركي باستان، دكتر محمدزاده صديق

6-توركون قيزيل كيتابي، رفيق اؤزده ك.

رضا داغستاني – مهرماه 1382

http://chenlibel-sulduz.blogfa.com/post-34.aspx     

توضيح : اين مقاله در شماره سوم نشريه نداي سولدوز در آذرماه 1382 چاپ شده است.

سال تحصیلی 1387و خواندن و نوشتن به زبان مادری - آراز تبريزى

سال تحصیلی 1387  در  حالی آغاز می شود که تحقق ابتدایی ترین حقوق انسانی  اکثریت  شهروندان ایران یعنی خواندن و  نوشتن به  زبان  مادری در  هاله ای از ابهام  قرار گرفته و   هنوز حاکمیت  جمهوری اسلامی پذیرای  این حق  خدادادی نشده  است. در واقع  به جرأت می توان گفت که ایران تنها کشوری است که چنین ظلمی در  حق اقوام  و ملل غیر فارس این سرزمین اعمال می شود. کودکانی که با زبان مادری خود  خو گرفته و  جهان بینی آنها  با این زبان شکل گرفته است در مدارس با جو ناآشنایی مواجه می شوند که  تمام درک وی  از جهان هستی و  ساختار ذهنی اش را بهم می ­ریزد. در چنین شرایطی یک  شخصیت  دوگانه ای در  کودکان شکل می گیرد که  به  نظر  روانشناسان بتدریج باعث  از بین رفتن هویت واقعی آنها می گردد.  

 هویت انسان  یکی از اصلی ترین ابعاد شخصیتی یک فرد به شمار می رود که با  اضمحلال آن موجودیت شخص نیز در آن اجتماع زیر  سوال  می رود . با این تفاصیر ابعاد یکی از بزرگترین ظلم های بشری نمایان می شود که اکثر شهروندان یک مملکت دچارتناقض شخصیتی می شوند. این در حالی است که مسئله خواندن و نوشتن به زبان مادری در اکثر کشورهای دنیا حل شده ولی در حال حاضر کشور ایران نتوانسته خود را با قوانین داخلی خود و موازین بین المللی در این زمینه تطبیق دهد .در حالیکه طبق اصل 15قانون اساسی این جزو حقوق طبیعی مردمان ساکن درایران بشمار می رود  که غیر از زبان فارسی میبایست همه اقوام و  ملل ساکن در ایران حق خواندن و  نوشتن به زبان  مادری خود را داشته باشند. با توجه به لازم الاجرا بودن قانون اساسی کشور هنوزدستهایی ازحاکمیت از اجرایی شدن این مهم خودداری کرده وحتی عرصه فعالیت حقوق زبانی را بسان یک خط  قرمز قلمداد  کرده و فعالین این عرصه را تحت تعقیب بعنوان عناصر تجزیه طلب و ... قرار می دهند.

      در حال حاضر می توان گفت جرم  اکثریت فعالین اقوام و ملل غیر فارس که در بند نیروهای امنیتی و قضایی هستند ،  تنها دفاع  از حق تحصیل به زبان  مادری  و  رسمیت یافتن  آن در فضای عمومی کشور است . در این بین  فعالین  آذربایجان بیشتر  نمایان هستند  که  در  وضعیت کنونی نزدیک به  50  نفر در زندانهای رژیم تحت انواع شکنجه ی روحی و جسمی قرار گرفته اند . پیشرو حرکت فعالین ملی آذربایجان نیز جنبش دانشجویی آذربایجان است که در همه عرصه های ملی و زبانی بیشترین ناملایمات را به جان خریده اند.

 این جنبش  که  بصورت مستقل  و خودجوش در  این عرصه فعالیت می کند،‌ توانسته است با بکارگیری روشهای مختلف  مدنی از  جمله انتشار نشریات دانشجویی به  زبان تورکی،‌ برگزاری کلاسهای آموزش زبان تورکی  در سطح  دانشگاههای  مختلف  کشور ،‌  برگزاری مراسمها و سمینارهای مختلف در زمینه هویت و فرهنگ آذربایجان ، ‌ برگزاری شبهای شعر تورکی در نقاط مختلف کشور  و غیره نسبت به تحقق حقوق اولیه اقوام و ملل این سرزمین قامهای بلندی بردارد. به تبع آن بیشترین ضربه ها نیز به این جنبش وارد شده بطوریکه شمار زیادی از این دانشجویان در حال حاضر در زندان بسر می برندوخیلی های  دیگر نیز محرومیت از تحصیل های آکادمیک را تجربه می کنند .در صورتیکه خواسته آنها که برگرفته از مطالبات ملت آذربایجان می باشد ،‌ رسمیت یافتن زبان تورکی در کشور و حق حیات به متکلمین این زبان شیرین می باشد.جنبش دانشجویی آذربایجان و ملت آذربایجان اصلی ترین خواسته خود را در قالب شعر معروف پروفسور ذهتابی دنبال می کنند که:

 سو دئییب دیر منه اولده آنام آب کی یوخ

  یوخو اؤیرتدی اوشاقلیغدا منه خواب کی یوخ

ایلک دفعه کی منه وئردی چؤرک، نان دئمه دی

                                                    ازلیندن منه دوزدانه، نمکدان دئمه دی

حرکت ملی آذربایجان و خشونت

دومان ساوالان

30/7/84

یکی از مهمترین مسایلی که از یک ماه اخیر در میان فعالان حرکت ملی آذربایجان بحث می شود و در سایتهای مربوطه به حرکت ملی در مورد آن مقالاتی ارائه می شود بحث خشونت در حرکت ملی است . واقعیت این است که وقایع رخداده در قلعه بابک سال 2004و2005و24آوریل 2004در تهران،ماجرای ماهی صفت و بالاخره سا لروز مشروطیت در تبریز حکایت از این دارد که میل به خشونت میان برخی فعالین حرکت وجود داشته و تقریبا می شود گفت که روز بروز پا فشاری در این مورد در محافل البته غیر رسمی مربوط به حرکت ملی بیشتر می گردد.

عبارت فوق میل به خشونت  نه از جهت روانشناسی فردی بلکه از جهت روانشناسی اجتماعی مربوط به حرکت است چرا که از نظر فردی طبق نظریه فروید میل به خشونت یا همان میل به مرگ یکی از دو میل اصلی هر انسانی است که در مقابل میل به زندگی انسان از آن یاد می شود.

اما چرا بر خلاف عقیدۀ برخی دوستان میل به خشونت و نه خشونت! جواب اینست که به توجه به اتفاقات مذکور و مقایسه آن به اتفاقات و حرکت هایی که امروز به اصطلاح سیاسی خشن هستند ، عنوان میل به خشونت برای چنین اتفاقاتی مقداری بزرگ و ضد تبلیغ می باشد ،امروزه آنچه که به عنوان خشونت در مجامع سیاسی بین المللی از آن یاد می شود اعمالی چون ترور ، گروگان گیری ،بمب گذاری ،هواپیما ربایی و بعضا غارت و نسل کشی و با کمی اغماض در مورد تجمعات خشن ،آتش زدن خودرو،به آتش کشیدن بانک و پمپ بنزین،شکستن شیشه های اماکن دولتی-عمومی و...نیز می توان این اصطلاح را بکار برد. در حالی که در انقلاب های مخملین که با عنوان تغییرات بدون خشونت از آن یاد می شود وقایعی به مراتب خشن تر از آنچه برمزار باقرخان اتفاق افتاد شاهد بودیم . اما قبل از اینکه وارد بحث جایگاه کنونی خشونت در حرکت ملی شویم یعنی به این سوال پاسخ دهیم که آیا کاربرد خشونت در این موقعیت مفید است یا مضر،بحث در مورد علل پیدایش میل به خشونت در حرکت را لازم می دانم . چه مهمترین چیزبرای تقویت این میل در حرکت یا در صورت مضر بودن آن ، مهار و کنترل این میل ، منوط به شناخت علل پیدایش آن است . در ضمن ذکر این نکته ضروری است که در تمام گفته های این مقاله زمان حال در نظر گرفته شده و اینکه دستیابی به تمام خواسته های حرکت ملی آذربایجان بدون خشونت وقوه قهریه در زمان های مناسب به طور مطلق منتفی است .و از این روست که کسب آمادگی برای چنین زمانهایی از مهمترین وظابف تشکیلات و گروههای فعال حرکت آذربایجان است . علل بروز میل به خشونت در حرکت ملی آذربایجان: 

1- دگماتیسم نقابدار شوونیزم فارس:

دگماتیسم را معمولاً به معنای تصلب و تعصب در یک عقیدۀ خاصی بکار می برند وقتی کسانی به عقایدی پا فشاری می کنند ، سخت می گیرند ، دیر دست می کشند و در عقیدۀ خود ثابت قدمند می گویند اینها عقاید دگم دارند، انعطاف پذیر نیستند و هر کسی که دیگری را به دگماتیست بودن متهم می کند طبیعی است که خود را ازاین بیماری مبری می داند. اما دگماتیسم نقابدار عبارتست از شیوه ای که به ظاهر علمی ، منطقی و برخوردی صحیح با حوادث و وقایع ، و تفسیری است شبه علمی و موفق که همه جا به شما نشان می دهد که سخنانتان بجا و تفسیر کنندۀ حوادث و راه گشاست ولی در باطن به گونه ای تنظیم شده است که مرکبی است که فقط شما می توانید بر آن سوار شوید و نه دیگری . در حالی که روش علمی عبارتست از مرکبی که همه می توانند بر آن بنشینند.

دگماتیسم نقابدار در این شکل ظاهرمی گردد که بجای اینکه به محتوای یک نظر یا سخن علمی یافلسفی یا منطقی یا مذهبی توجه شود به انگیزه هایی که پشت این سخن است پرداخته می شود.

دو شیوه هست یکی اینکه آنچه تا کنون گفته اید پس از این خواهید گفت همه را بشنوم و ببینم که چه می گوییدو دیگری اینکه بلافاصله سراغ این می روم که فلانی که دارد این حرفها را می زند به کجا متغلق است ؟ چه انگیره هایی دارد که این حرفها را می زند؟ وابسته به کدام گروه و حزب است ؟ در اینصورت چه پاسخی می توانید بدهید، یا می گوییدهمین طور است و من بلافاصله می گویم پس چون مورد قبول ما نیست دور ریختی است و یا اینکه نپذیرید که در این صورت هم خواهم گفت خود این اعتراض تو دلیل بر شدت تعلقات تو به این گروه است که حتی وقتی به تو می گوییم که تو متعلق به آنهایی می خواهی انکار کنی ، و با اظهار عدم طرفداری آنها سخن آنها را به کرسی بنشانی یعنی اینکه معلوم می شود وابستگی تو حتی از آن ابتدا که می پذیرفتی شدیدتر است .

این یک شیوۀ دگماتیک است که شما راه را به طوری برطرف می بندید که هیچ چیز نمی ماند.همه چیز تفسیر پذیر می شود و طرف هم جواب ندارد که بدهد.

این روشی است که شونیزم فارس در مقابل اعتراضات بر حق و حتی قانونی ( از نظر قانون جمهوری اسلامی ) حرکت ملی آذربایجان از آن استفاده می کند . شانتاژ عنوانی است که برای این روش در میان فعالین حرکت ملی بکار می رود تمام خواسته های حرکت با این عنوان که آنها وابسته به تورکیه یا جمهوری آذربایجان هستند، عوامل بیگانه ، پان تورک ، تجزیه طلب هستند (با توجه به روان شناسی مردم ایران در مورد همه تجزیه ) پاسخ داده می شود یعنی این مهم نیست که حرکت چه می گوید بلکه مهم اینست که آنها چه

انگیزه ای برای این گفته ها تشخیص می دهند یعنی منطق در میدان علم و مباحثه دلیل حقانیت نیست . و آخر قضیه هم کاملاًمشخص است که پیروزی خارجی (مکانیکی ) دلیل حقانیت می شود. بعبارت دیگر نفس قدرت و زور ارزش مطلق می شود، یعنی هر کس که قدرت و زور بیشتر دارد بر حق تر است . از زاویه دیگر شونیزم با بکار گیری چنین روشی حرکت ملی آذربایجان را به خشونت هدایت می کند یعنی منطقی ترین راه مقابل حرکت ملی دست بردن به خشونت به نظر می رسد.اما آیا در میدان خشونت کنونی دستاورد های حرکت از هزینه اش بیشتر خواهد بود؟

2- شمارش معکوس برای آسیمیلاسیون

از مهم ترین عواملی که شکل گیری روحیه رادیکالیسم را در ملتچی های آذربایجان منطقی جلوه می دهد و ایشان را به خشونت به عنوان تنها ترین راه حل و شاید هم کوتاه ترین شیوه ترغیب می کند این است که پروسه ی استعمار آذربایجان به مرحله ای رسیده است که شوونیزم فارس برای تکمیل آن فقط منتظر گذشت زمان و تعویض نسل های ملت آذربایجان است.فارسیزاسیون شدید شهر هایی چون همدان و قزوین بعد از انقلاب 1979 یعنی تنها در عرض 27 سال نشانگر رشد بسیار سریع الیناسیون و استحاله ی هویتی ملت تورک آذربایجان است.واقعیت این است که تمام زیر ساخت های استحاله ی آذربایجان اعم از اشغال و تسلط بر سرزمین ، نخبه کشی و از میان برداشتن روشنفکران واقعی مستعمره،ممنوعیت وجلوگیری از انکشاف فاکتور های ملت ساز مستعمره (زبان،ادبیات،موسیقی،...) تحریف گذشته مستعمره،تحقیر و توهین برای از خود بی زاری و عدم اعتماد به نفس فردی، تبلیغ قوم استعمار گر به عنوان برتر،تربیت روشنفکران آماده جهت ادامه سیاست برای استعمار کامل مادی،فکری وژنتیکی آذربایجان،به مرحله نهایی رسیده و آنچه اهمیت داردمرور زمان برای دوران چرخ استعمار است و از این روست که دیگر استعمار دم از برابری و برادری و وحدت می زند و برای انتشار برخی نشریات و یا برخی برنامه های تلویزیونی به زبان محکوم مستعمره مجوز می دهد،زیرا که این اصطکاک ها چرخ آسیمیلاسیون را نمی تواند از حرکت باز ایستاند.علم به این پروسه و درک کامل ابعاد استعمار و اهمیت مساله زمان فعال حرکت ملی را به عجله وا می دارد ،عجله ای که به طور طبیعی خشونت را کوتاه ترین راه می داند بدون اینکه برای رسیدن فرصت مناسب برای آن صبر کند و برای استفاده از آن فرصت ،آماده سازی کند.

3- خشونت طبیعی ترین واکنش در برابر تحقیر است:

تحقیر تورک ها برای فارس ها به یک فرهنگ عمومی بدل شده است،روزی نیست که تلویزیون شوونیزم فارس وقیحانه ترین اهانت ها را نثار ملت آذربایجان نکند.تحقیر عریان یکی از اساسی ترین انگیزه های شکل گیری حرکت ملی آذربایجان است.

مشخصات تحقیر چنین است:خوار کردن اجباری شخص یا گروه،وادار کردن به اطاعت که غرور، شرف یا شایستگی را از بین میبرد.تحقیر همراه با رفتار خوار کننده و امکان دارد با زور و خشونت همراه بوده و منظور آن خرد کردن شخصیت فرد است.یکی از مشخصات بارز تحقیر وادار کردن قربانی به انفعال ، تسلیم و درماندگی است.یافته های روانشناسان نشان میدهد واکنش در برابر تحقیر بسته به اوضاع جامعه ای که تحقیر در آن روی میدهد تفاوت میکند.واکنش مردمی که تحقیر می شوند عموماً افسردگی ، خشم و شدّ ت عمل است.در جامعه پایبند به غرور و تساوی حقوق قاطع (همچون ملت آذربایجان) وقتی مردم با اقدام تحقیر آمیز روبرو شوند تمایل به نشان دادن خشم و خشونت آشکار دارند و در جامعه ی متکی به شرافت ، واکنش پنهان کردن خشم و افسردگی است و ...

مطالعات نشان میدهد که جنبشهای اجتماعی را عمد تاً قشرهایی از جامعه شروع میکنند که در معرض بیشترین تبعیض و تحقیر قرار دارند و در عمل مشخص شده است که شدید ترین احساس حقارت ممکن است در قربانیانی رخ دهد که عاملان تحقیر به گونه ای از سوی آنها ستایش می شود و اگر قربانیان امکان تحقیر بیابند این کار با خشونت خاصی همراه است.

یافته ها اشاره بر این دارند هنگامی که احساس حقارت با احساس فروتنی و پستی و نیز شرم همراه باشد مانند هنگامی که زیر دستان به قدرت میرسند ارتکاب به خشونت به عنوان " التیام از راه تحقیر " برای تحقیر شوندگان تعریف می شود.این که فارس ها تنها 80 سال است که بر قدرت تسلط پیدا کرده اند و قبل از آن وضع جور دیگری بود مصداق همین به قدرت رسید ن زیر دستان را برای ملت چی های آذربایجان دارد.

4- احتمال حمله نظامی آمریکا ، وقایع اخیر در الاحواز و کردستان:

حمله ی نظامی آمریکا به افغانستان و عراق ، تغییراتی که در سیستم حکومتی آن کشورها ایجاد شد به خصوص در مورد ملیت های مختلف که به تقسیم قدرت بین انها انجامید و نیز مباحثی که پیرامون احتمال حمله ی نظامی آمریکا به ایران در تمام محافل سیاسی دنیا و ایران مخصوصاً با توجه به کار شکنی ایران در فعالیت هسته ای اش میشود تمام گروه ها ی مخالف وضع موجود (به ویژه ملت های مختلف ایران ) را امیدوار به تغییر سریع در ترکیب قدرت حاکم کرده است.فرصتی که برای آن باید آماده شد تا نه مثل ترکمن های عراق بلکه مانند کردهای آنجا سهمی قابل توجه در تقسیم قدرت داشت.تفکری که آماده شدن را به ناچار در تبلیغ و بزرگنمایی حرکت که آن هم در این زمان ظاهراً کم تنها در رادیکالیسم می توان به ان رسید، تعریف می کند. در این میان وقایع اخیر در کردستان و مخصوصاً الاحواز که توانستند به یک باره با تظا هرات و در گیری های خیابانی تبدیل به تیتر خبرهای مربوط به ایران در خبرگزاری های بزرگ شوند انگیزه های دو چندان به این تفکر میدهد. ابعاد تبلیغاتی حرکت های رادیکال و از آن جمله خشونت و در گیری های خیابانی هر جنبشی را وسوسه میکند و این موقعی که احتمال بحرانی زودرس-حمله ی نظامی آمریکا- وجود دارد دو چندان میشود و این را هم اضافه کنید که طیف وسیعی از فعالان حرکت ملی را جوانانی تشکیل می دهند که بیشتر از هر طیف دیگری هیجان و انرژی و روحیه خشونت را دارند. ذکر این نکته هم ضروریت دارد که وجود کردهای مسلح و خشن در همسایگی آذربایجان که سابقه خشونت علیه ملت آذربایجان را هم دارند و ساعت به ساعت در خاک آذربایجان پیشروی می کنند , احتمال تکرار وقایع گذشته و کشتار جمعی مردم بی دفاع این سرزمین هشداری است برای حرکت ملی که آن را به نوعی به خشونت ترغیب می کند و چیزی که هر لحظه امکان دارد اتفاق بیفتد.

5- تلاش شونیزم برای تخریب وجهه حرکت

در ابتدای این نوشته به برخی وقایع که از جانب نگارنده به عنوان میل به خشونت از آنها یاد شد اشاره شد. چیزی که در تمام این وقایع مشترک است ، این است که در همۀ آنها آغازگر خشونت و ضرب و شتم پلیس شونیزم است.بر خلاف رایج دنیا که نیروی پلیس تا آخرین لحظات در برابر خشونت تظاهرات کنندگان از خشونت امتناع می کنند، در مورد واکنش پلیس ایران دربرابر حرکت ملی وضع به گونه ای دیگر است. حرکتی که تا کنون هیچ اقدام تخریبی و حتی شعار علیه حاکمان شوونیزم انجام نداده است. در روزهای انتخابات ریاست جمهوری اخیر بمبهایی در جاهای مختلف الاحوازمنفجر شدو با اینکه حزب دموکرات الاحواز به عنوان فعالترین تشکیلات منطقه هرگز مسئولیت آن را بر عهده نگرفت ولی رسانه های غیر رسمی وابسته به شوونیزم ، تجزیه طلبان عرب را مسئول آنها دانسته اند و در بحبوحه انتخابات بسیار بر روی آن مانور دادند.

واقعیت این است که حکومت ایران از جریان مجاهدین خلق که به عنوان گروهی خشن شناخته می شوند تجربه خوبی دارد. حکومت با انگشت گذاشتن بر روی خشونت این حزب توانسته اند وجهه آن را تخریب نموده و موفق شوند که آنها را از توده مردم جدا کنند. به طوری در این موقعیت هم شوونیزم چندان با آزمایش این تجربه در مورد گروه های فعال ملیتهای ایرانی بی میل نیست . به نظر می رسد یکی از مهمترین نقشه های که شوونیزم برای تخریب وجهه حرکت در بین ملت آذربایجان و مردم ایران به آن اقدام کنندتبلیغ حرکت ملی به عنوان گروه خشن باشد، قبل از اینکه حرکت با توجه به قدرت تبلیغاتی ناچیز خود بتواند چهرۀ واقعی و خوشایند خود را به مردم برساند. 

خشونت؛آری یا نه؟

در بخش قبل به علل و عوامل روانشناسی که منجر به گرایش به خشونت در بین فعالان حرکت ملی می شود پر داختیم.اما این که آیا تنها این علل ما را مجاب به ابراز خشونت می کند یا نه؟جواب منفی است.آنچه در اخذ تصمیم به اندازه همین علل و عوامل مهم است شرایط و مو قعیت طرف مقابل (شوو نیزم) و تحلیل و پیش بینی موقعیت طرفین(حرکت ملی و دشمنان) قبل و بعد از بروز خشونت است.یعنی با وجود همه ی این علل تحلیل این سوال لازم است که آیا از این خشونت حرکت سودی خواهد برد یا این که باعث خواهد شد که کار بد تر هم بشود؟

حرکت ملی آذر بایجان گر چه در تجربه ی ده ساله ی خود رشد بسیار سریعی داشته است اما هنوز آنچنان که باید نتوانسته به قدر کافی در بین ملت آذربایجان نفوذ و اعتماد آنها را جلب کند به طوری که به عنوان تفکر سیاسی بدون رقیب در بین مردم آذربایجان مطرح شود و ملت آذربایجان حاضر به پرداخت هزینه به خاطر آن باشند.مساله ای که در تمام انتخابات اخیر به طور آشکار قابل مشاهده است.

در این چند سال حرکت نتوانسته آن گونه که شایسته آن است به انسجام قابل قبولی برسد.برنامه های خود را تدوین و اجرای آنها را مدیریت کند.حرکت نتوانسته هنوز منبع مالی در خوری برای خود تعریف کند.

تبلیغات حرکت در بین توده با توجه به موانع موجود- اصلا قابل قبول نیست.هیچ یک از خبر های حرکت به توده ی مردم نمی رسد. چند سایت اینترنتی فیلتر شده و یک کانال ماهواره ای که تنها مخاطبان خاص خود را دارند اصلا از عهده ی این وظیفه بر نمی آیند.خبر گذاری های خارجی به جز تبلیغاتی که در میان سفر ارزشمند آقای دکتر چهرگانی به کشور های اروپایی و آمریکا کردند به دنبال خبر هایی مهم تر از اخبار حرکت !در ایران می گردند. سازمان حقوق بشر آذر بایجان جنوبی آنچنان فعال نیست که توجه خبر گزاری های بزرگ جهان را جلب کند.

در مقابل شوونیزم فارس قرار داردکه تمام گروه ها و احزاب سیاسی و فرهنگی فعال را از آن خود می بیند رژیم جمهوری اسلامی را ابزار مقابله ی فیزیکی با تمام حرکت های هویت خواه قرارمیدهد. رادیو و تلویزیون را در اختیار دارد.هر آنچه که می خواهد می گوید و هر آنچه را نمی خواهد سانسور می کند.سایت های اینترنتی را فیلتر می کند و استفاده از ماهواره را غیر قانونی . با بایکوت شدید می تواند بر افکار عمومی ملت آذربایجان ومردم ایران حکومت کند.واکنش دستگاه های حکومتی شوونیزم دربرخی گردهمایی های حرکت ملی آذربایجان صدور حکم برای برخی فعالین بسیار عزیزحرکت ملی گویای این است که از نظرشوونیزم حکومت ملی آذربایجان به اندازه ای بزرگ شده است که به جز سرکوب فیزیکی آن به چیز دیگری نباید اندیشید.آنها خطر را احساس کرده اند ومی دانندکه دیگر تنها سیاست بایکوت وافترا نمی تواند حرکت را از میدان به در کند.با این که ارگان های رسمی و حکومتی شوونیزم مثل همیشه هنوز به صراحت از این ماجرا سخن نمی گوید ولی آن چه را که افکار شوونیزم در روزنامه ها وسایت ها یشان می گوید دستور مقابله جدی با حرکت ملی است.

برای این کار آنها امکانات کافی در اختیار دارند و دنبال بهترین فرصت می گردند. در موقعیتی که بعد از انتخابات تیر 84 که حاکمیت در درون خود هم به یکرنگی رسید و دولتی سرکار آمد که نه برای مجامع بین المللی احترام قائل است و نه به آزادی سیاسی در داخل کشور.دولت رادیکالی که گفته های آن بی شباهت به القاعده نیست و اقتدار در داخل و قدرت نمایی در خارج از کشور را در دستور کار خود دارد. و شوونیزم با نفوذی که در دولت جمهوری اسلامی داردبه راحتی می تواند این اقتدار گرایی حکومت را در جهت سرکوب حرکت ملی به کار برد و با وضعی که حرکت ملی دارد آن را برای مدتی شاید طولانی- زمین گیر کند.

از طرف دیگر، بعد بسیار مهم دیگری که از خشونت قابل بررسی است اثرات خشونت در دینامیسم داخلی حرکت ملی است. این که یک عمل (عکس العمل) مکانیکی مانند خشونت حتمآ اگر موفق هم باشد آیا خواهد توانست طبقه ی حاکم را گیج کند یا نه! به شرایط خاص حاکم بر جامعه در آن لحظه به خصوص بستگی دارد.در هر صورت گیجی طبقه ی حاکم دیری نخواهد پایید اما آشفتگی که اقدام به خشونت در میان صفوف خود فعالین حرکت ملی ایجاد می کند به مراتب عمیق تر از اینهاست. بررسی های نظری و تجارب سیاسی ثابت می کنند که هر چه اعمال خشن عظیم تر باشد و توجه توده های مردم هر چه بیشتر به سویشان جلب شود به همان میزان علاقه ی توده به خود سازمان دهی و خود آموزی کاهش می یابد زیرا تنها اتفاقی که می افتد این است که هیجانی که به طور مصنوعی ایجاد شده بود جای خود را به یآس و دلسردی می دهد و در نتیجه پلیس با توجه به این که حکومت به مراتب از نظر داشتن ابراز تخریب و سرکوب مکانیکی قدرتمند تر از گروه های خشن هستند ، وحشیانه تر و بی چشم رو تر از گذشته به ایجاد خفقان می پردازد.

نگاهی حتی سطحی به اقشار مختلف فعالین حرکت ملی نشان می دهد که افرادی که خود را حاضر به کار های خشن می بینند کم است.در نتیجه خفقان ناشی از خشونت گروهی از فعالان گروه های بسیار دیگر را به انفعال خواهد کشید و مسلماً بهای این انفعال در شرایط کنونی بسیار گران خواهد بود.

خشونت بی برنامه قبل از آن که به سطح یک روش مبارزاتی ارتقا یابد ابتدا در شکل اعمال انتقام جویانه ی فردی خود را بروز می دهد.خشونت بی برنامه نشات گرفته از فقدان انسجام ملی و احیا شده بر مبنای بی اعتمادی به ملت ، کوچک شمردن دستاورد ها و بزرگ نمایی شکست است.به عبارت دیگر"بن بست"، یعنی آنچه که حرکت ملی آن موقعیت نیست و وظیفه است که از قرار دادن در این موقعیت پیش گیری کرد.

ضمن اینکه دوباره تاکید می کنم که نظر نویسنده در مورد وقایع اخیر حرکت ملی اصلاً تفسیر به خشونت نیست به نظر می رسد گشودن بحث دیگری در مورد خشونت ضروری است.

با تمام ادله ای که خشونت در شرایط کنونی حرکت و خشونت بی برنا مه را در هر شرایط و موقعیتی نفی می کند،همواره امکان دارد که عملی خشن از سوی فرد یا افرادی ملتچی بروز کند.شاید یک اهانت باعث شوددر لحظه ای عملی خشن در مقیاس بزرگ تر از معمول از یک ملتچی سر بزند.در این صورت چه باید کرد،چه وظیفه ای در قبال آن فرد یا افراد بر عهده ی گروه ها و افراد ملتچی است؟ باید از آن طرف داری کرد یا او را مثل شوونیزم دشمن کوبید؟کدامیک؟

واضح است چنین اعمالی که ناشی از یاس و انتقام جویی اند غیر قابل اجتناب اند .و هر کس که مرتکب آن می شود اگر چه نتوانسته است راه صحیح را بیابد اما باید با آن همبستگی و همدردی کرد.یعنی این گونه نیست که اخلاقیات را زیر پا نهاد و او را دشمن نامید.( دقت کنیم به ماجرای ماهی صفت و نتیجه مثبت موضع گیری اقشار مختلف در این مورد. )

واقعیت این است افراد زیادی یافت می شوند که قادرند استعمار و تبعیض و تحقیر را صرفاً تقبیح کنند اما آنان که قادر باشند هم مسایل را درک و هم به آن عمل کنندو اگر لازم باشد زندگی خود را فدا کنند،خمیر مایه ی ارزشمند نوع بشرند(انسانیت:تفکر و اعتراض).از نظر اخلاقی و البته نه ازجهت شیوه ی عمل ، چنین افرادی می توانند برای هرملتچی الگو باشند.همبستگی علنی اخلاقی با این چنین اشخاصی به حرکت اجازه می دهد به افرادی که بالقوه قادر به از خود گذشتگی در مبارزه علیه استعمار شوونیزم هستند بگوید جویای راه دیگری باشید، نه راه انتقام جویی تک وتنها، بلکه فقط یک جنبش عظیم ملی. 

منابع :

1-دگماتیسم نقابدار- دکتر عبدالکریم سروش

2-روانشناسی تحقیر- اولین گرادالیندنر، ترجمه دکتر منصور شمسا � مجله نگاه نو شماره 64

3-مارکسیسم و تروریسم � لئون ترو تسکی � انتشارات نشرطلایه پرسو

4-سیاست نامه روز نامه شرق �شهریور

  همانگونه که در مقاله "تحلیلی بر اعتراضات اول خردادماه در آذربایجان*" اشاره کردم استراتژیستهای حکومت برای مقابله با آنچه براندازی نرم می نامند، با بررسی دقیق انقلاب بهمن 57 در ایران و انقلابهای مخملی در جمهوری های شوروی سابق، سیاستهای نانوشته ای را در سرتاسر شئون سیاسی و اجتماعی ایران جاری کرده اند که هدف از آن افزایش هزینه های هر حرکت اعتراضی در جامعه و ایجاد جو یاس و ناامیدی در میان مردم برای از بین بردن اثربخشی هر اعتراضی به حاکمیت استوار است. در این مقاله به بررسی راهکارهایی که برای غلبه بر این سیاست رژیم می توان در پیش گرفت می پردازم.

تجارب حرکتهای اعتراضی اخیر نشان می دهد که با توجه به سیاستهای رژیم، پی گیری مطالبات مردم از طریق اعتراضات برنامه ریزی شده و سلسله وار و از پیش اعلان شده (مشابه آنچه در انقلاب بهمن 57 انجام شد) در وضعیت فعلی مثمر ثمر نیست و تنها به عنوان سوپاپ اطمینانی برای رژیم عمل می کند که با تخلیه تدریجی نارضایتی عمومی از انباشته شدن آن و تبدیل شدن به سیلی قدرتمند در لحظه ای غافلگیر کننده همانند آنچه در اول خرداد 1385 در آذربایجان رخ داد جلوگیری می کند. در واقع باید اعتراف کرد که استراتژیستهای رژیم راه جلوگیری از تکرار انقلابی مشابه بهمن 57 را به خوبی یافته و در عمل پیاده کرده اند. اما این بدان معنی نیست که رژیم شکست ناپذیر شده است بلکه اگر ساده بگویم آنها شکل متفاوتی از فروپاشی را برای خود گریز ناپذیر کرده اند. همانگونه که در مقاله قبلی نیز توضیح دادم سیاستهای رژیم برای همیشه موثر نخواهد بود و در لحظه ای که انباشت نارضایتی های عمومی به درجات بسیار بالایی همچون 80 تا 90 درصد جامعه برسد به سرعت کارایی خود را در اثر یک اتفاق به ظاهر کوچک و کم اهمیت از دست خواهد داد و باعث فروپاشی بسیار سریع و باور نکردنی سیستم خواهد شد.

در واقع هرچند با سیاستهای موجود امکان به وقوع پیوستن انقلابی دقیقا مشابه بهمن 57 و یا انقلابهای مخملین بسیار پایین است اما حوادث خرداد ماه سال گذشته نشان داد که اقتدار حکومت در برابر حرکت های غافلگیر کننده چقدر آسیب پذیر است. وضعیت فعلی حکومت همانند سدی خاکی است که در برابر یک رودخانه که در واقع مطالبات روز افزون مردم است زده شده است ولی با افزایش مطالبات مردم سد به مرحله سر ریز شدن رسیده است. رژیم بنا به تجربه بهمن 57 دریافته است که اگر اجازه سر ریز شدن به آب سد را بدهد (یعنی به تدریج به خواسته های مردم عمل کند)، جریان آب به تدریج با شستن خاک، ارتفاع سد را کاهش داده (خطوط قرمز نظام به تدریج شکسته شده) و جریان آب تندتر خواهد شد (مطالبات مردم به سرعت افزایش خواهد یافت) بنابراین این امکان وجود دارد که همانند بهمن 57 سد به کلی ویران شده و منجر به یک انقلاب شود.

استراتژی رژیم برای مقابله با این وضعیت آن است که با افزایش مداوم آب پشت سد، به ارتفاع سد می افزاید و اجازه سر ریز شدن آب را نمی دهد. ظاهر امر آن است که رژیم توانسته است از جریان یافتن حتی یک قطره آب نیز جلوگیری نماید (حتی به کوچکترین خواسته مردم نیز بی توجهی کرده و حتی دهن کجی می کند)، غافل از آنکه هر چه ارتفاع سد بالاتر می رود، استحکام سد نیز کاهش می یابد و بالاخره کار به جایی خواهد رسید که سد به یک باره شکسته خواهد شد و چنان سیل عظیمی به راه خواهد افتاد که همه حاکمان را غرق خواهد کرد و هیچ یک از آنها حتی فرصت فرار کردن نیز نخواهند داشت! در واقع شیوه ای که حکومت برگزیده است بسیار خطرناک تر از شیوه ای است رژیم پهلوی برگزیده بود، چون شاه از موقعی که اولین جرقه در قیام 29   بهمن ماه تبریز زده شد حدود یکسال فرصت داشت تا فروپاشی قطعی حکومتش را پیش بینی کند و جواهرات سلطنتی اش را برداشته و با خیال راحت بگریزد ولی راهی که حکومت اسلامی برگزیده است، باعث خواهد شد که حکومت تنها در یک چشم بر هم زدن سقوط کند بدون آن که برای هیچ کس حتی مخالفانش قابل پیش بینی باشد!

در واقع هر دیکتاتوری خود شکل فروپاشی اش را انتخاب می کند. یکی مانند شاه با ژست دموکراتیک به اعتراضات مردم پاسخ می دهد و اعتراف می کند که صدای انقلابتان را شنیدم و وقتی می رود که هنوز خیلی دیر نشده است و پس از سالها که بدیها به فراموشی سپرده می شوند و نو رسیده ها روی شاه را سفید می کنند، حتی دعای رحمت عده ای را نیز بدست می آورد! و یکی مثل صدام چنان با بی رحمی و وحشی گری با مردم رفتار می کند که آنها با هلهه و شادی به استقبال متجاوزان خارجی می روند (منظورم روزهای اولیه سقوط صدام است ولی امروز خرابکاری های عوامل جمهوری اسلامی، سوریه و عربستان، عراق را به جهنمی برای مردم تبدیل کرده است). امروز نیز انتخاب حاکمان ایران، سرنوشتشان را رقم خواهد زد. آنچه که از عملکرد امروز آنها می توان دید بویژه پس از به قدرت رسیدن تیم احمدی نژاد، تمایل آنها بیشتر به سمت سرنوشت صدام است تا سرنوشت شاه!

با این اوصاف تاکتیک های مبارزاتی ما باید متناسب با شیوه ای باشد که رژیم در پیش گرفته است. چون عملا رژیم حاضر به هیچ گونه عقب نشینی نیست و هرچه فشار آب پشت سد بیشتر می شود، رژیم ارتفاع سدی را که در برابر مطالبات مردم برپا کرده بالاتر می برد، ما نیز باید این امکان را به رژیم بدهیم تا ارتفاع سد را آنقدر بالا ببرد تا به مرحله فروپاشی دفعتی برسد. بنابراین به جای روی آوردن به اعتراضات سریالی و سلسله وار با اعلام قبلی که با سرکوب بی رحمانه رژیم مواجه می شود و همانند یک سوپاپ اطمینان بخشی از نیروی اجتماعی را سرریز کرده و از افزایش فشار پشت سد جلوگیری می کند (تلاش رژیم در تکرار مطالب مشابه کاریکاتور روزنامه ایران دقیقا با این هدف انجام می شود)، از اصل غافلگیری استفاده کنیم. یعنی به جای اعلان عمومی برای برگزاری تجمعات، اجازه دهیم تا روند طبیعی حوادث بهانه دیگری همانند کاریکاتور روزنامه ایران را برای مردم ایجاد کند تا بتوانند در حالیکه رژیم حتی تصور آن را هم ندارد یک حرکت سیل آسا را ایجاد نمایند.

در اینجا تذکر این نکته بسیار حائز اهمیت است که هرگونه تلاش برای ایجاد مصنوعی امواج اعتراضات مردمی محکوم به شکست خواهد بود و به ضرر حرکت ملی آذربایجان است و یک حرکت وسیع همانند خردادماه سال پیش تنها هنگامی امکان وقوع دارد که کاملا غافل گیر کننده باشد هم برای حاکمیت و هم برای فعالین حرکت ملی. همانگونه که در جریان خرداد ماه سال گذشته حتی خوش بین ترین افراد حرکت ملی نیز نمی توانستند یک دهم تظاهرات چند صد هزار نفری تبریز را پیش بینی کنند. دلیل خیلی ساده آن این است که اگر فعالین حرکت بتوانند وقوع یک راهپیمایی عظیم را پیش بینی کنند، ماموران رژیم با دستگاههای پیچیده اطلاعاتی شان به طریق اولی قادر به پیش بینی خواهند بود و با آمادگی کامل برای سرکوب حرکت آماده خواهند شد.

بنابراین راه کارهای حرکت را می توان به صورت زیر خلاصه کرد:

الف) کاملا آگاهانه حرکت را از فاز اعتراضات خیابانی خارج کنیم تا امکان بازگشت آرامش و وضعیت عادی به شهرهای آذربایجان ممکن گردد زیرا تا موقعی که وضعیت فوق العاده و امنیتی بر آذربایجان حاکم باشد امکان وقوع حرکتهای بزرگ غافلگیر کننده نخواهد بود. شاید خیلی ها این را یک عقب نشینی یا شکست تلقی کنند ولی نکته اینجاست که رژیم تنها وقتی دوباره غافلگیر خواهد شد که کاملا احساس پیروزی کند. بگذاریم تا رژیم خوش باورانه بدمستی کند و قهقهه شادی سر بزند و با تکرار توهینهای سابقشان (تکرار سناریوی سوسک نامیدن آذربایجانیان در روزنامه های آفتاب یزد و مردمسالاری) به مردم دهن کجی کند. خشممان را انبار کنیم تا در لحظه ای تاریخی ضربه کاری و نهایی را وارد سازیم.

ب) حرکت باید نکات ضعف خود را شناسایی کرده و برای برطرف کردن آنها اقدام نماید. یکی از نکات ضعف عمده حرکت ضعف رسانه ای است. زیرا با توجه به همراهی برخی رسانه های عمده فارسی (حتی رسانه هایی مانند بی بی سی، صدای آمریکا و رادیو فردا) با رژیم در سانسور و یا کمرنگ نشان دادن حرکت، رساندن صدای مردم آذربایجان به سایر نقاط ایران و رسانه های بین المللی با مشکل اساسی روبروست. واقعا جای تعجب است که چرا حتی یک خبرنگار خارجی در جریان اعتراضات سال گذشته و امسال در منطقه حضور نداشت تا بتواند حقایق را به جهان مخابره کند؟ البته مشخص است که رژیم هیچ مجوزی به خبرنگاران خارجی برای گزارش از منطقه نمی دهد ولی فعالین آذربایجانی باید به صورت جدی با آژانسهای خبری وارد تعامل شوند تا بتوانند راهی برای شکستن این بایکوت خبری بیابند. یکی از این راهها شاید فرستادن خبرنگاران به صورت ناشناس و با عناوینی مانند توریست و غیره باشد و یا شاید ایجاد همکاری بین خبرنگاران محلی و خبرگزاری های بین المللی باشد.

ج) فعالیت حرکت باید به شکل پیش از خردادماه سال پیش و توسط فعالین کاملا شناخته شده حرکت ادامه یابد. به عنوان مثال فعالین شناخته شده حرکت بدون اعلان عمومی مراسمهایی مانند سالگرد مشروطیت، 21 آذر، روز جهانی زبان مادری و غیره را برگزار نمایند. با توجه به اینکه رژیم در تجمعات عمومی به دستگیریهای گسترده و غیر قانونی اقدام می کند که امکان شناسایی دقیق مشخصات دستگیر شدگان غیر ممکن می شود (اقدامات غیرقانونی رژیم به حدی است که بنا به گفته دکتر اعلمی حتی کسانی که با ایشان که نماینده رسمی ملت هستند تماس گرفته و اخبار دستگیر شدگان را می دهند مورد تهدید و آزار و اذیت قرار می گیرند!)، برگزاری مراسم های کوچک با حضور فعالین شناخته شده، امکان پی گیری دستگیری های احتمالی توسط سازمانهای حقوق بشر ممکن خواهد بود.

د) تعمیق هرچه بیشتر حرکت و گسترش آن به تمام حوزه های حقوق پایمال شده مردم از ضروریات اجتناب ناپذیر امروز حرکت ملی آذربایجان است. اگر در سالهای گذشته بویژه پیش از خرداد ماه سال گذشته حقوق ملی هنوز به صورت خواست عمومی توده مردم تبدیل نشده بود و به دلیل سیاستهای طولانی مدت شوونیستی حکومتها و برخی به اصطلاح روشنفکران مرکزگرا، مردم از درک حقوق ملی خود که در میثاقهای بین المللی حقوق بشر به صراحت بر آنها تاکید شده است، عاجز بودند، فعالیت حرکت ملی آذربایجان به صورت ویژه به روشنگری در این باره تمرکز یافته بود اما امروز حرکت ملی آذربایجان باید به روشنگری درباره مسائل مهم جامعه امروز همانند آزادی عقیده و بیان، حقوق زنان، جدایی دین از سیاست، حقوق کارگران و غیره بپردازد و مدرنترین مفاهیم دنیای آزاد را به زبان مادری مردم آذربایجان به توده های مردم منتقل نماید تا هم تمام معضلات جامعه را یکبار و برای همیشه از میان بردارد و هم اجازه ندهد که عده ای مغرض حرکت ملی آذربایجان را تنها حرکتی قومیت گرا و بی توجه به سایر خواسته ها و حقوق انسانی مردم معرفی کنند. به این ترتیب زبان ترکی آذربایجانی نه تنها زبان احیای هویت ملی در آذربایجان که زبان مدرنترین خواسته های امروز جامعه خواهد بود و نه در شعار که درعمل نشان داده خواهد شد که زبان رسمی و علمی آذربایجان زبان ترکی است و تمام گروههای سیاسی باید این واقعیت جدید را بپذیرند. همینطور به این ترتیب ثابت خواهد شد که بهترین راه برای گسترش و تعمیق مفاهیم مدرن در میان توده های مردم، سخن گفتن صمیمی با مردم و با زبان مادری آنهاست.

ه) همانطور که هیچ کس باور نمی کرد که یک کاریکاتور (هر چقدر هم توهین آمیز بوده باشد) بتواند چنین موج اعتراضی بزرگی را به راه اندازد، جرقه حرکت بعدی نیز اصلا قابل پیش بینی نخواهد بود و به احتمال زیاد از لحاظ ماهیتی کاملا متفاوت با آن خواهد بود. به این معنی که به احتمال قوی دیگر توهینهایی حتی سخیفتر از توهین روزنامه ایران نیز عاملی برای اعتراض عمومی نخواهد بود چون در واقع در سال گذشته نیز کاریکاتور تنها بهانه بود و اصل نارضایتی مردم در بی عدالتی های چند دهه اخیر بر ضد ملیتهای غیر فارس بود. همچنین وقتی مردم اعتراض خود را به توهین روزنامه ایران نشان دادند در واقع این اعتراضی بود به تمام توهینهایی که بر ضد تورکها روا داشته می شود و از نظر روانشناختی دیگر توهینهای مشابه یا حتی بدتر ازآن حاوی چیز جدیدی نیست که اعتراض دیگری را سبب شود. شاید بتوان حدسیاتی زد مثلا به احتمال زیاد ایران در بحران هسته ای خود با تحریمهای اقتصادی روز افزونی روبه رو خواهد شد که می تواند سبب نارضایتی شدید اقتصادی و اعتصابات گسترده کارگری شود و همین امر می تواند جرقه حرکت بعدی باشد. همچنین باتوجه به اینکه آقای اعلمی به حق در دفاع از حقوق موکلین خود تمام تلاش خود را کرده است شاید حاکمیت دچار این اشتباه بزرگ شود که بخواهد در انتخابات بعدی ایشان را رد صلاحیت کرده یا به اجبار مجبور به کناره گیری کند و همین اشتباه می تواند جرقه ای برای اعتراضات باشد. البته اینها تنها حدسیاتی است که می شود انجام داد ولی این گذشت زمان خواهد بود که همه چیز را نشان خواهد داد. اما آنچه بدیهی است این است که این جرقه با یک اشتباه رژیم شروع خواهد شد و بدون وجود یک زمینه عینی و مثلا تنها به بهانه سالگرد اتفاقات گذشته یک حرکت بزرگ غیر ممکن است. بنابراین طیف وسیع و کاملا متفاوتی از خواستهای مردم می تواند جرقه حرکت باشد و حرکت ملی آذربایجان باید آمادگی هدایت تمام خواسته های مردم را داشته باشد و در اینجا بار دیگر ضرورت تعمیق و گسترش حرکت برای تحت پوشش قرار دادن تمام خواسته های مردم روشن می شود. حرکت تک بعدی تنها در جهت احیای هویت ملی و زبانی و کم توجهی به سایر مطالبات مردم می تواند ظرفیتهای حرکت را محدود کند و آن را در تنگنا قرار دهد.

و) بی تردید زمان و چگونگی شروع حرکت بعدی هم حاکمیت و هم فعالین حرکت را غافلگیر خواهد کرد. اما این غافلگیری تنها باید در شروع آن باشد و فعالین باید با اقدامات و برنامه ریزی های قبلی آمادگی کاملی برای هدایت صحیح حرکت را داشته باشند. حتی شاید شروع حرکت بعدی در جای دیگری خارج از آذربایجان باشد (همانند ماجرای کوی دانشگاه که به اعتراضات 20 تیر در تبریز منتهی شد) و مردم آذربایجان در حالی که رژیم در جبهه دیگری درگیر است، حرکتی عظیم و غافلگیر کننده را شروع کنند و جبهه ای قدرتمندتر را بگشایند و ضربه نهایی را وارد نمایند. ملت آذربایجان حکم سرنگونی رژیم فاشیست اسلامی و دنباله های سکولارشان را در اردوگاه به اصطلاح اپوزوسیون یکجا صادر کرده است و در زمان و فرصت مناسب این حکم را اجرا خواهد کرد همانگونه که حکم دیکتاتورهای پیشین را اجرا کرد.